Trước một thứ tự thế giới đảo điên như hiện tại, cựu linh mục dòng Phanxicô người Braxin là Leonardo Boff chủ trương nhân loại nên trở lại thuyết trung dung. Ông miêu tả ý kiến của mình trong một bài viết cho tạp chí Lòng tin và phát triển (số 291-tháng 2/2001) do trọng tâm L.J. Lebret ở Thụy Sĩ xuất bản. tùng san này mỗi kỳ chỉ ban bố một bài tư duy của một trí thức đạo thiên chúa thông thái, nhằm góp quan điểm xây dựng một thế giới công bằng và hòa bình trong toàn cầu hóa.
Bài của L.Boff lấy nhan đề là: “Một đạo đức mới cho thiên niên kỷ thứ ba”. Luận văn này có những điểm cần bàn thêm. Nhưng tác giả có cái nhìn bao quát, nêu được những vấn đề thời sự của nhân loại bước vào thời đại toàn cầu hóa để chúng ta nghĩ suy.
trước nhất, tác giả cho biết, màng tang và kim ô hệ cùng loài người sẽ không tồn tại vĩnh viễn. Trong 10 tỷ năm nữa, ác sẽ cạn dự trữ năng lượng (cạn hydrogène rồi helium). Vũ trụ và các sinh vật sẽ biến đi.
bây chừ, hệ thống tầng lớp loài người đang đứng trước hai cuộc khủng hoảng.
Cuộc khủng hoảng từng lớp, đối nghịch người giàu và người nghèo triệt để hơn bao giờ hết. Công nghệ tự động hóa cho phép sản xuất của nả và dịch vụ quá nhanh và quá nhiều; nhưng chỉ dành cho một thiểu số của một số ít nước và một số giai tầng tầng lớp cao trong các nước nghèo. Nhân loại sẽ phân đôi: một bên là những người hưởng những tiến bộ của công nghệ sinh học, sung túc, sống tới 120-130 tuổi; một bên là đại phần nhiều người nghèo, thiếu đủ thứ, chết sớm. Điều quan trọng nhất là không có tình kết đoàn, bận lòng đến đồng loại. Cái logic của hệ thống toàn cầu hiện thời là dồn của cải cho cá nhân chủ nghĩa, tạo chế độ tư nhân sở hữu hóa của nả do lao động mọi người tạo ra. Chúng ta phải chờ sự bùng nổ và phá hoại kinh khủng của những dân tộc phương Nam và những xã hội nghèo kém không can tâm bó tay chờ chết dần.
Cuộc khủng hoảng môi sinh do hệ thống tầng lớp thế giới gây ra vì đẩy mạnh tối đa việc tiêu thụ các nguồn tự nhiên và văn hóa. Bộ máy phá hoại thiên nhiên do phương Tây khởi động từ năm thế kỷ nay đã tác động đến toàn cầu liệu còn “phanh” được không?
Khó hết sức vì hệ thống toàn cầu đang lao loài người xuống vực. Nó gây gổ và huênh hoang; rất có thể, sự cáo chung sẽ là kết quả sự đổ vỡ cả hệ thống kinh tế và tài chính thế giới hiện đương là nòng cột sinh khí của các từng lớp. Đến lúc đó, người ta sẽ phát hiện ra, quá muộn, sự mất cân bằng giữa những vốn có sinh sản (khoảng 35 nghìn tỷ đô-la) và những vốn đầu cơ (khoảng 80 đến một trăm nghìn tỷ đô-la) chỉ có trên giấy tờ. Khi khủng hoảng nổ ra, hàng triệu người sẽ mất hết, tất thảy cùng lao đao. Khủng hoảng môi sinh (sinh thái) cũng có thể nổ ra do nhiều căn nguyên hệ trọng đến khí hậu, nhịp điệu bốn mùa, nguồn nước uống, chất thải nguyên tử, sự xuất hiện một loại vi trùng giết chết hàng triệu người một lúc.
Tóm lại, có nên phiền não về những nỗi cơ cực của chúng ta không? Toàn cầu hóa, với sự cạnh tranh kinh tế ác liệt, chứng tỏ sự bất lực của thế giới, không giải quyết được khủng hoảng. Nếu tai họa trên địa cầu xảy ra, thì phần còn lại ít ỏi của nhân loại có thể xây dựng lại một nền văn minh mới coi trọng cuộc sống hơn.
Chúng ta đang tập hợp dưới một mái nhà chung cho cả nhân loại. Chúng ta phải vượt được mô hình văn minh ngày nay dựa trên chia rẽ và đối kháng. Chúng ta phải tiến đến một nền cộng hòa thế giới, dựa vào các khoa học trái đất để quản lý các nguồn lợi thiên nhiên một cách hữu hiệu cho mọi người đang sống và sẽ sống.
Như vậy, cần có một tinh thần tâm linh có tính chất tầng lớp và vũ trụ để cả cộng đồng con người tồn tại. Đạo đức mới phải được xây dựng trên hai giá trị. Một là trung dung, nguyên tắc đã khiến cho vũ trụ và cuộc sống tồn tại đến ngày nay. Trung dung là sự cân bằng giữa cái quá nhiều và cái quá ít. Người cổ Hy Lạp, cổ La Mã, cổ Trung Hoa đều nghĩ vậy. Tiêu thụ vừa phải để các nguồn tự nhiên còn tái hiện kịp. Giá trị thứ hai là mối bận lòng cơ bản, tức thị yêu và quan tâm đến mọi người, sinh vật và cả trái đất. Theo triết gia Heidegger, thực chất con người là mối bận tâm ấy.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc
Đăng nhận xét