Vài nét tổng quan về quyên sinh
Theo Bách khoa thư mở (WP) quyên sinh (suicide), hay tự sát, tự giết, tự tận, trẫm mình..., thuật ngữ tiếng Anh này có nguồn gốc từ tiếng Latin Suicidium, có nghĩa giết chính mình hay hành động cố ý gây ra cái chết cho bản thân. Thuật ngữ này được gọi chuẩn xác tùy thuộc vào cảnh ngộ liều mạng cụ thể và thường có can dự đến thể vô vọng, hoặc do mắc phải một số căn bệnh nan y, mà người trong cuộc không tìm được ra lối thoát. Đặc biệt, rối loạn tâm thần như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt , nghiện ngập rượu và ma túy. Chịu sức ép hoặc gặp phải những hoàn cảnh bất hạnh như khó khăn về tài chính hoặc rối rắm với các mối quan hệ giữa các cá nhân (thất tình, mâu thuẫn với gia đình, bạn bè, sức ép công việc, dính vào vòng lao lý...) cũng được xem là có vai trò quan trọng làm tăng liều mạng. Theo WHO, làng nhàng, mỗi năm trên thế giới có trên 1 triệu người chết do quyên sinh, và khoảng 10 - 20 triệu vụ trầm mình không thành. Riêng tại Mỹ, theo Hội đồng An toàn quốc gia (NSC), tự sát là duyên do thứ 6 gây tử vong, tỉ lệ trầm mình ở nam giới cao hơn nhiều so với đàn bà. Tỉ lệ tự sát ở một số nước năm 2005, tiêu biểu có Lithuania với 38,6 ca/100.000 dân, còn ở Hàn Quốc, tỉ lệ này là 21,9 (2006).
liều mình bị ảnh hưởng lớn bởi những quan niệm văn hóa và bệnh tâm thần
quyên sinh bị ảnh hưởng lớn bởi những quan niệm văn hóa nhiều hơn là các góc cạnh đạo, danh dự, và ý nghĩa cuộc sống. Các tôn giáo khởi nguồn từ Abraham (tới từ Tây Á cổ xưa) xem tự tận như là một hành vi phạm tội. Còn ở phương Tây, trẫm mình bị coi như là một tội ác nghiêm trọng. trái lại, trong thời kỳ samurai Nhật Bản, mổ bụng trầm mình (hay Seppuku) được tôn như một dụng cụ để chuộc tội cho sự thất bại hoặc phản đối. Trong thế kỷ 20, tự tử bằng hình thức tự thiêu đã được sử dụng như là một cách để thổ lộ sự phản đối, trong phương thức cảm tử của thần phong và đánh bom trầm mình được xem như là chiến thuật quân sự hoặc khủng bố. Sati là một nghi thức tang lễ của đạo Hindu, trong nghi tiết này người góa phụ hoặc là tự nguyện, hoặc bị sức ép từ gia đình và quy tắc sẽ phải cùng chịu thiêu chung với xác chồng.
Gần đây, trên thế giới còn xuất hiện một dạng liều mạng mới với sự tương trợ của y tế. Dạng liều mạng này có nhiều cách gọi khác nhau như chết tình nguyện, chết êm thấm, hay quyền được chết, giải thoát khỏi nỗi đau bệnh tật..., hình thức này hiện đang tranh cãi cả về khía cạnh đạo đức lẫn luật pháp. Kiểu quyên sinh này thường liên quan đến nhóm người bị bệnh nan y, phải chịu đau đớn cùng cực về thân xác, hoặc đôi khi do chất lượng cuộc sống cực tệ vì thương tật hoặc bệnh tật. Tự hy sinh mình để không gây phiền hà đến những người khác hoặc vì mục đích không phải là để giết mình mà là để cứu những người khác nên có người gọi đây là hành động “trầm mình vị tha”. Về nguyên tố nguy, cơ rối loạn tâm thần chiếm từ 87 - 98%, 18% bị lạm dụng chất gây nghiện, 14% bị thần kinh phân liệt, và 13% bị rối loạn nhân cách. Trầm cảm là một trong những rối loạn thần kinh phổ thông và là nguyên tố giục giã người trong cuộc tự tử. Kết quả nghiên cứu cho thấy khoảng 50% các cá nhân bị bệnh tâm thần nghiêm trọng không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể dẫn đến bế tắc liều mình.
Giả thiết & Sự thật về liều mạng trên góc nhìn y học
liều mạng phần nhiều tụ tập nhóm tuổi thanh thiếu niên?
Giả thiết: tự tử là duyên do hàng đầu gây tử vong ở thanh thiếu niên Mỹ, nhiều người cho rằng nhóm tuổi này thường có những suy nghĩ bồng bột, không hợp lý, bế tắc và muốn tìm đến quyên sinh để tự giải thoát.
sự thực: tại Mỹ, số người cao tuổi liều mạng còn lớn hơn bất kỳ nhóm tuổi nào khác. Cụ thể, tỉ lệ quyên sinh ở nam giới da trắng trên 65 tuổi là 31,1/100.000 người, cao hơn gấp đôi so với mức làng nhàng quốc gia. Chưa hết, đa số nhóm người già tự tận thường đạt tỉ lệ thành công cao hơn so với nhóm người trẻ tuổi. Thanh thiếu niên thường tạo ra những cảnh huống mà họ có thể được giải cứu, còn người già thì không. Không chỉ ở Mỹ mà ở Trung Quốc, tỉ lệ tự sát ở nhóm người già cũng tăng mạnh trong những năm gần đây. Tỉ lệ tự tận ở khu vực nông thôn thường cao hơn ở tỉnh thành, vì nơi đây các giá trị truyền thống được đề cao.tỉ dụ, ở Wyoming, một trong những tiểu bang nông thôn và truyền thống nhất nước Mỹ, tỉ lệ quyên sinh cao tới ba lần so với mức làng nhàng quốc gia. Còn ở nông thôn Trung Quốc, tỉ lệ này cao hơn năm lần so với khu vực tỉnh thành, đặc biệt là ở nữ giới.
Tỉ lệ trẫm mình ở châu Phi giảm do ảnh hưởng bởi đại dịch AIDS và không có thống kê xác thực
Tỉ lệ tự tận ở châu Phi thấp nhất thế giới hiện giờ?
giả định: nhiều đồn thổi cho rằng tỉ lệ tự sát ở châu Phi thấp nhất thế giới hiện nay, kể cả ở các nước đang phát triển lẫn đã phát triển. Nhiều người lập luận, sống ở một số quốc gia nghèo nhất thế giới người dân thường lạc quan hơn, không bị bế tắc nên tỉ lệ liều mạng giảm.
sự thực: qua các số liệu thống kê cho thấy không có bằng chứng cho thấy tỉ lệ trầm mình ở đất liền đen châu Phi thấp hơn so với các nước khác. Một nguyên tố được xem là có tác động đến liều mạng ở châu Phi thấp là do tự tử được xem là một điều cấm kỵ hơn so với ở phương Tây, ngoại giả, con số không được thống kê đầy đủ. Theo các chuyên gia nô khẩu học, cảnh ngộ ở một số quốc gia châu Phi không hạp với thiên hướng tự tử, đặc biệt là ở vùng nông thôn do nạn dịch AIDS lại hoành hành mạnh nên tỉ lệ trẫm mình ít hơn cả những ca tử vong do AIDS gây ra.
liều mạng là việc riêng của mỗi người ?
Giả thiết: do ý kiến không đồng cảm với tự tận, nên có hiện tượng khinh miệt hành vi này. Thậm chí, số người còn cho rằng liều mạng là việc riêng của mỗi cá nhân chủ nghĩa, rằng đây là hành động ích kỷ, thế giới sẽ tốt hơn nếu không có những người này.
Sự thật: bất cứ ai đã gần gũi với một người có ý định liều mạng đều thấy rằng họ rất khổ cực, chính sự thống khổ mà họ không vượt qua là động lực giục giã họ liều mình. Mọi người đều biết, giúp những người này quay trở lại cuộc sống sẽ mang lại ích lợi chung cho cộng đồng. Rất đa dạng như tâm sự, tìm hiểu hoài vọng, hoặc giúp họ tìm một chọn lựa khác. thỉnh thoảng, các vụ tự tử còn để lại những hậu quả khó lường, nhất là những gì họ để lại. chả hạn như cha mẹ, con cái, và cả những công việc họ đang làm dở dang.... Bất kể lý do liều mạng là gì, nó không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn ảnh hưởng tới cả những người xung quanh và cộng đồng chung.
liều mạng là căn do thứ 13 gây ra tử vong trên toàn thế giới
Về mặt kinh tế, trẫm mình là nguyên do tử vong thứ 10 ở Mỹ khiến cho nhà nước này bị thiệt hại lớn về mặt kinh tế. thí dụ, trong năm 2010, cứ một vụ liều mình cướp đi 1.061.170 USD, đưa tổng số tiền mà Mỹ bị mất do tựu sát gây ra lên tới 38 tỉ USD. Để so sánh, tờ New York Times cho hay, vào năm 2012, chính phủ Mỹ đã chi 25 tỉ USD cho cuộc chiến chống ma túy, trong khi đó uổng cho việc ngăn ngừa liều mình lại không có, trong khi đó xu hướng này lại càng ngày càng tăng. Tại New Zealand, Bộ Y tế nước này cho hay, năm 2005, tại quốc gia châu đại dương này có tới 460 vụ tự sát thành công trong tổng số 5.095 vụ trầm mình chung, khiến New Zealand mất trắng hơn một tỉ USD, trung bình mỗi vụ tự tử, quốc gia mất khoảng 2,5 triệu USD. thành ra, ở giác độ nào liều mình cũng chẳng thể coi là việc riêng của mỗi người được mà của chung tất tật nhân loại. Chung tay giúp những người này tìm ra sự chọn lựa tốt hơn, không chỉ tốt cho người trong cuộc mà còn lợi cho cả cộng đồng chung.
liều mình thường gia tăng vào những ngày nghỉ?
Giả thiết: trong một bộ phim hoạt hình lừng danh có tên Futurama chiếu nhân lễ Giáng sinh, người ta đã đề cập đến một căn phòng dùng riêng cho liều mạng. Ý tưởng này cho có vẻ hợp lý, nhưng là để đề cập tới tình trạng liều mình thường diễn ra vào những ngày nghỉ, đặc biệt là vào những tháng cuối năm.
sự thực: trên thực tiễn, có nhiều bằng chứng cho thấy tỉ lệ quyên sinh ở Mỹ thấp hơn trong các ngày nghỉ lễ (như Lễ Tạ Ơn hay Giáng sinh). Thời kỳ có nguy cơ quyên sinh cao nhất ở Mỹ là tháng Tư và tháng Năm. Thật khích, nó trùng với thời kỳ cao điểm của hội chứng có tên Trầm cảm theo mùa hay Rối loạn cảm xúc theo mùa (Seasonal Affective Disorder hay SAD), một dạng rối loạn khí sắc thường xảy ra vào mùa đông và thu hàng năm.
BS. BÍCH KIM
( Theo Listverse.com- 6/2018 )
Đăng nhận xét